Wednesday, February 6, 2013

Sunday, December 23, 2012

Их хүчит Доржшүгдэн сахиусын залбирал даатгал оршвой


Цогт Манзуширийн хилэнт хувилгаан
Ямандаг бурханы баатар дүрт
Хүчит дайны тэргүүн тэнгэр
Ид хавт Доржшүгдэн
Шүтвээс сэтгэлд ойрхон бөгөөд
Тангараг төгстөнийг хүү  мэт тэтгэмүй
Шамдваас их хүчит ба
Догшин хүч нь аянга цахилгаанаас ч их 
Дайсандаа уурлах цагт долоон үеэр нь ч таслах

Tuesday, April 10, 2012

Дэлхийн яруу найргийн нийслэл-Струга


        
Македон улс хоёр нийслэлтэй ажээ.Энэ улсад  анх миний хөл тавьсан газар бол тус улсын нийслэл Скопье хотоос холгүй орших Их Александр хааны нэрэмжит Олон улсын нисэх онгоцны буудал.Харин яаран зорьж яваа газар бол Дэлхийн яруу найргийн нийслэл Струга хот билээ.Онгоцны буудал дээр намайг тосож авсан Лий ахын тайлбарласнаар Струга хот эндээс 180 км юм байна.Газар газрын яруу найрагчид дөрвөн зүг найман зовхисоос цугларан ирж ид халуухан бужигналдаж байгаа гэнэ.Нов ногоон моддоор өвч бүрхэгдсэн өндөр өндөр хүглэгэр уулсыг ороон, өгсөж нэг,уруудаж нэг давхих зууртаа би Македоны тухай, Лий ах Монголынхоо тухай асуун ам хуурайгүй явсаар зорьсон газартаа хүрээд ирлээ.Македоны сувд болсон үзэсгэлэнт Охрид нуурын эрэг дээр орших Струга хот.Энэ цэмцгэр жижигхээн хотод Македоны орчин үеийн утга зохиолыг үндэслэгч гэгддэг ах дүү Миладиновчууд төрөлх хотдоо яруу найргийн уншлага анх зохиосноос хойш өнөөг хүртэл дэлхийн олон улсын яруу найрагчид жил бүрийн намар нуурандаа чуулах шувууд мэт зорин ирсээр даруй тавин оныг үджээ.Энэ хугацаанд дэлхийн ерэн таван орны таван мянга гаруй зохиолч яруу найрагчид,судлаач шүүмжлэгч,орчуулагчид Стругагийн яруу найргийн үдэшд оролцсон байна. Харин энэ жил  Иран, Ирак ,Орос,Хятад,Израйль, Палестин, Чили,Конго зэрэг тавиад орны зуун ная орчим зохиолч,яруу найрагчид ирсэн байлаа. Африк болоод Арабын орнуудын зохиолчдын ихэнх нь Европт амьдардаг нь тэдний нэрийн хуудаснаас тодорхой.Францад амьдардаг Конго улсын яруу найрагч Кама Каманда гэгдэх наргианч өндөр хар эр энэ наадамд арваад жил бас бус олон яруу найрагч сүүлийн жилүүдэд тогтмол оролцож байгаа юм байна.Тавин жилийнх нь ой тохиож байгаа учраас энэ жил илүү их хөлтэй болох гэнэ. Газар газрын яруу найрагчид шуугилдан бужигналдсан Дрим зочид буудлаар илүү үгэнд дурлан “тэнэж” явсаар энэ мэтийг олж мэдэв.Дрим зочид буудал гэснээс Лий ах бид хоёрын буусан 407 тоот өрөө нуур луугаа харсан цонхтой,байгалийн гоо үзэсгэлэн,нуурын толин цэнхэр мандлыг харан сатаарах сайхан завшаан тохиосонд юм үзэж нүд тайлаагүй би уулга алдан баярлавал Лий ах:        “-Эрхэм яруу найрагчийн уран бүтээл арвин байж,онгод хийморь нь бадраг гэж зориуд захиалсан юм” гэдэг байгаа.Би ч эрхэм ахад хариу талархал илэрхийлэн олон шүлэг бичнэ,энээ тэрээ гэж баахан ам гарч

Tuesday, February 14, 2012

*** *** ***

"Асу ину асугай,үкэсү инү үкэсүгэй"    Бодончар мунхаг

Tuesday, February 7, 2012

*** *** ***

"УМ МАНИ БАД МЭ ХУМ" бол үхлийн хорыг мөнхийн ус болгон хувиргахын тулд ертөнцийн хамгийн доод ёроолд ч аймшиггүйгээр бууж ирэх цэцэн зүрхний дээд илэрхийлэл юм..."
                                     ***             ***              ***
"Тарнид нууц юм нэгээхэн ч байдаггүй.Харин өөрийнхөө дотоод чанадын нууцыг нээж чадаагүй л бол тарнийн нууц увьдисийг эзэмшиж чадахгүй..."

Sunday, January 22, 2012

"Дээд Алтангэрэлт судар аймгийн эрхэт хаанаас зүүдэнд наманчилсан"хэмээх дөтгөөр бүлэг"-ээс

Дээд Алтангэрэлт их хэнгэрэгийн дуугаар
Гурван мянган ертөнц,гурван ертөнц энд
Муу заяаны зовлон,эрлэгийн зовлон хийгээд
Хоосрохын зовлон,зовлон амирлах болтугай..."
   "Дээд Алтангэрэлт судар аймгийн эрхэт хаанаас өнгөрсөн хийгээд ирээдүй ба эдүгээ заларсан үнэнхүү төгсгөсөн бурханы орон бүгдийг магтсан" хэмээх нэрт долдугаар бүлэг-ээс
"...Дээд Алтангэрэлтийн наманчилгааны хүчээр
Миний буян машид гийх болтугай
Миний бодийн гэгээ машид ариун болж
Машид хиргүй билгүүний дээд гэгээгээр
Миний биений гэрэл нь гийх болтугай..."
"...Магад дээд Алтангэрэлтийн наманчилгааны хүчээр
Миний хилэнцийн нуур хатах болтугай
Миний үйлийн далай барагдах болтугай
Миний нисванисын далай ширгэх болтугай
Миний буяны далай дүүрэх болтугай..."

"Хутагт хос судар"-ын зүйлээс

"...Сайн сайхныг үзвэл сайн болой
Бурхад ялгуугсадыг үзвээс сайн болой
Дээдийн ном эрдэнийн орон тул сайн болой
Бурсан хуврагыг үзвээс сайн болой
Хос номын зүйл сургааль ч сайн болой
Хилэнц нүглийг эвдвээс сайн болой..."

Wednesday, January 18, 2012

Why I Am Not a Painter

Frank O'Hara (1926-1966)
I am not a painter, I am a poet.
Why? I think I would rather be
a painter, but I am not. Well,

for instance, Mike Goldberg
is starting a painting. I drop in.
"Sit down and have a drink" he
says. I drink; we drink. I look
up. "You have SARDINES in it."
"Yes, it needed something there."
"Oh." I go and the days go by
and I drop in again. The painting
is going on, and I go, and the days
go by. I drop in. The painting is
finished. "Where's SARDINES?"
All that's left is just
letters, "It was too much," Mike says.
But me? One day I am thinking of
a color: orange. I write a line
about orange. Pretty soon it is a
whole page of words, not lines.
Then another page. There should be
so much more, not of orange, of
words, of how terrible orange is
and life. Days go by. It is even in
prose, I am a real poet. My poem
is finished and I haven't mentioned
orange yet. It's twelve poems, I call
it ORANGES. And one day in a gallery
I see Mike's painting, called SARDINES.

БИ ЗУРААЧ БИШ ГЭЖ ҮҮ
Би зураач биш ээ,би бол яруу найрагч
Бийр бүжиглүүлэгч байх нь сайхан боловч
Би яагаад ч юм тэгсэнгүй дээ.Харин

Monday, November 7, 2011

Эгшигт охин тэнгэрийн хөвгүүн

1992 оны намар Монгол телевизд сурвалжлагч,хөтлөгч шалгаруулж авна гэсэн зар явлаа.Тэр дагуу би очиж бүртгүүлбэл зуугаад залуучууд ур чадварын шалгалт өгөхөөр цугласан байв.Бие биенээ огт танихгүй,бишүүрхэнгүй зогсон,нэрээ дуудахыг хүлээх зуур нүүрэмгий туранхай бор залуу дөхөн ирж,хаанаас ирсэн, ямар мэргэжилтэй гэх зэргийг минь асуун,өөрийгөө Завханых,бага эмчийн мэргэжилтэй шүлэг бичдэг,анхны номоо гаргах санаатай гэх зэргээр тов тодорхой танилцууллаа.Шүлэг бичдэг,адилхан анагаахад сурч байсан нь тэр олон дундаас бид хоёрын илүү дотносохын шалтгаан болж,шалгалтын хоёр гурав хоногийн дотор сайхан найзууд боллоо.Тэгээд ч зуугаад залуусын дотроос тэнцсэн нь бид хоёроос гадна өөр гурав дөрвөн залуу  л байсан юм.Ууганаа маань “Цагийн хүрд”-д сурвалжлагч ,би Хүүхдийн редакцид туслах найруулагчаар ажиллахаар болов.Ингэж л бид хоёр өдөр бүхэн уулздаг,утга зохиолын тухай

Sunday, October 30, 2011

***

Багш дор мөргөм үү


 \Их хутагт Бакулаг жанч халахад тавьсан ерөөл\
Åðòºíöèéí þì á¿õýí  ó÷ðàë åðººëòýé.  Ýðòíèé ìýðãýäèéí ñóäàð øàøäèðò íîìò  ãóðâàí óëñ  õýìýýãäýí àëäàðøñàí Ýíýòõýã, Òºâä, Ìîíãîë  îðíîî  Áóðõàíû øàøíû  ò¿ãýí äýëãýð÷ õóòàãò  õóâèëãààä ,  èõ áàãà 10 óõààíä íýâòýðñýí ìýðãýä  îëíîîðîî  òºðºí ãàð÷  õàìàã àìüòíû òóñûí òóëä áóÿí  õèøãèéг ñ¿ìáýð óóë ìýò öîãöëîîí  ýíýðýë íèã¿¿ëñýíã¿éí  ñýòãýëèéã  ñ¿í äàëàé ìýò  óíäðààæ, ýðäýì îþóíû ãýðëèéã  ãýãýýí íàðàí   ìýò ò¿ãýýñýýð èðñýí áèëýý.Õîðâîîãèéí  àìüäðàëûí  óòãà  ó÷ðûã  òàíèí áàðüæ, ñýòãýëèéí èõ àìãàëàíã îëñîí  Áóðõàí áàãøèéí àðâàí çóðãààí øàâüä øàøèí íîìûí  ¿éëñ  ¿ðãýëæèä  ººäºº äýâøèæ  áàéõûã  áýëãýäýí  ìîíãîë÷óóä  ºíº ýðòíýýñ  áîäîõ óõààí, ñàíàõ  ñýòãýëäýý äààòãàí çàëáèðñààð  èðæýý. Áóðõàí áàãøèéí ýäãýýð 16 àðõàä øàâü äîòðîîñ õóòàãò  Áàêóëà õýìýýõèéã ãîëëîí òàõèæ, Ìîíãîëûí á¿õ ñ¿ì õèéäèéí õóðàë íîìûí ºäºð ºäðèéí  óíøëàãàä:
 “Õóòàãò Áàêóëàãèéí òààëëûã   ¿¿ñãýñíèé  õ¿÷ýýð
Õóðäíàà àðâàí ç¿ã õóâðàã òîéí íóãóóä
Õóâüò çîõèëäîõûí íºõöºë õýçýý ÷ ¿ë ¿ã¿éðýýä
Õóðàì àãøíààð  ñîíñîõ ñàíàõ  áÿñàëãàõ  á¿ãä àðâèäàõ áîëòóãàé ”õýìýýí çàëáèðàë åðººë

Sunday, October 2, 2011

*** *** ***

Миний хаан ширээ эмээл минь... Эртний монгол баатрын үгнээс

Tuesday, July 5, 2011

Алтан овоо


                                             Г. Мэнд - Ооёо  -д
Алтан овоо
                       Амьд   явахын   авшиг
                       Алтан  хуурын     эгшиг 
                       Алтан  бурхны   жишиг
Алтан овоо
                       Алтан  гүнгэрвааны  зураг
                       Ариун   бумбын  хишиг

Monday, July 4, 2011

“ ...Аяа,Бид нөмрөн харанхуйлсан шунал хүслийн хүлээсэнд үл боомилуулж,харахгүйгээр харж, сонсохгүйгээр сонордож,төсөөлөн дүрсэлснээрээ бүтээж,эрэхгүйгээр олох цаг иржээ” Бунан. Японы зэний багш

Monday, May 16, 2011

“Цэцэн үг цээжинд Цэцэг навч ууландаа” гэжжж......


“Ухаан сохор зуун жилээс,утгыг таньсан нэгэн өдөр чухал” Дармапад сургаалаас
*** *** ***
“Орчлон оюун санаагаар дүүүрэн...” Аюурвед судраас
*** *** **
“Хонгор минь ээ,чи орчлон ертөнц дээр цорын ганцхан урлаг байдаг гэдгийг мэдэх үү.Тэр бол яруу найраг.Бусад нь хэдий хэр яруу найраг өөртөө шингээж байна вэ гэдгээрээ л үнэлэгдэж явдаг юм.” Самуэл Маршак
*** *** ****
“Сэтгэлийн чанаддаа ширхэг ч тутрагагүй хоосон ядуу болгохгүй байхыг гуйя.Өөрийн эд баялагтаа ханах сэтгэлгүй баян тансаг болгохгүй байхыг гуйя” Рюноскэ Акутагава
*** *** ***
“Яруу найраг бол тогтмол хэмжигдэхүүн” А.Блок
*** *** ***
“Сэтгэлээ засъя гэвэл өндөр уулан дээр гар
Өөдгүй үг хэлэх гэвэл үхсэн хүн шиг дуугаа хорь”

Thursday, May 5, 2011


Шилийн Богд
Гал нуугдсан чулууд нь өд мэт хөнгөн Шилийн Богд
Гарьд шувуун далавчаа хумин өвгөрч буй мэт Шилийн Богд
Омогт хөх тэнгэрийг галаар ташуурдаж номхоруулсан Шилийн Богд

Tuesday, April 26, 2011

Wednesday, March 2, 2011

...その夕方雨が降った

...その夕方雨が降った
満月の中に私は
足を入れて見た...

濡れたウサギが
木を探す
風はもっと強くなる

光の先に闇
闇の始まりは光
この世は、なんと無邪気なんだろう

雨を待った
春の日のように
私の思いが落ち着かない

手を開いて
時を待った
時は顔を見せてくれなかった

私の心には
全てが入る
しかし、自分だけが入れない

Translated by Zaya Mend-Ooyo

ЭРДЭНЭЦОГТЫН ЯРУУ НАЙРГИЙН ОГТОРГУЙ

    Яруу найрагч шүлгэндээ ямагт дүүлэн нисч байдаг нь түүний сэтгэлгээний даль жигүүртэй холбоотой. Т.Эрдэнэцогт өөрийн яруу найргийн орчих орон зайг “Сэтгэлийн огторгуй” хэмээн нэрлэжээ. Түүний сэтгэлийн огторгуйд он цаг урсаж, эрх чөлөө дүүлж, хүлэг морьд давхилдаж, цаст уул суваргалж, од түгж, сар гэрэлтэнэ. Бас намрын хяруу жиндүүлж, цэцэг гандаж, сэтгэл гундана. Мөнх бусыг санагалзана. Тэгснээ бурхан Богдост тахил өргөж, хаан төрийн цагаан сүлдийг цэнгүүлнэ. Найрагч бээр сэтгэлийнхээ огторгуйд ийнхүү үй олон од эрхэс гэрэлтүүлнэ. Энэ нь Эрдэнэцогтын өөрийнх нь нэрлэснээр “Жаргалын хүрд эргүүлэхүй” юм. “Сэтгэлийн огторгуй” ном бүхэлдээ яруу найрагчийн сэтгэлийн үй түмэн долгис, бодлын зуу зуун шувууд, гуниглал эмзэглэл, хайрлал наманчлалын нислэг ажгуу. Яруу найрагч болгонд дотоод ертөнцийн дүр төрх буй бөгөөд Эрдэнэцогтын сэтгэлийн огторгуй бол их олон өнгөтэй, өндөр нам долгионтой өвөрмөц орон зайг илэрхийлэх ажээ.
    Яруу найрагч Г. Эрдэнэцогтын “Цав цагаан, цэв цэнхэр” /1998/ анхны шүлгийн түүвэр,

Tuesday, February 15, 2011

Wednesday, December 22, 2010

“Өд зуусан шувуу”

12 настай байхдаа анхны шүлгээ бичсэнээс хойш 28 жил, Сүхбаатар аймгийн Мөнххаан сумаас нийслэл хотод орж ирэн О.Дашбалбар багштайгаа уулзан олон гайхамшигтай ном уншиж,олон авъяаслаг уран бүтээлчидтэй танилцан нөхөрлөж,ах дүүс найз нөхөд бололцон бүтээн туурвигч хүмүүний амьдрал араншин,урлан бүтээхийн эрч хүч,хүсэл тэмүүлэл,онгод хиймориор жигүүрлэн,яруу найргийн мөн чанарыг өөрийнхөөрөө ухаарч энэ номыг бүтээлээ.Яруу найрагч найз нөхдийн минь цалгисан их авъяас,багш нарын минь гүн увьдаст сургаалиуд энэхүү номыг бүтээх гол шалтгаан болсон гэдгийг талархан уламжилъя.Би гэгч гав ганцаараа хэн ч биш. “Өд зуусан шувуу”-г амилуулсан миний эрхэм анд ,энэ номын редактор ,яруу найрагч Я. Мөнхжаргал,хоёр номийн минь зургийг зурсан ,төрсөн нутгийн минь зураач Л.Энхбат,Ирландын тэнгисийн эрэг дээр энэ номонд орох хөрөг зургийг авсан Ирландын Монголчуудын холбооны тэргүүн.эрхэм дүү С.Ганзориг,номын өнгө үзэмж чанарыг сайн сайхан болгоход санал бодлоо харамгүй хуваалцсан эрхэмсэг Б.Болорчимэг болон “Соёмбо принтинг” компаний хамт олонд гүнээ талархан мэхийе.Энэ номыг хамтран бүтээсэн буян цагийн цагт,үрийн үрд Сүмбэр уул мэт арвидах болтугай. Зохиогчоос

Wednesday, December 1, 2010

Буй юмсын тухай


Тэнгэрт дэвшдэг хүн буй
Тэнгист живдэг өд буй
Алтанд шунадаг зүүд буй
Амьдралд хоргоддог хүсэл буй
Цэцгэнд шингэдэг бүсгүй буй
Сэтгэлд хоногшдог дүр буй
Салхинд замхардаг үг буй

Sunday, November 21, 2010

СЭТГЭЛ МИНЬ

Сэтгэл минь бурхан юм. Үргэлж би лам багшид мөргөдөг
Сэтгэл минь буг юм. Үргэлж би зүхүүлнэ
Сэтгэл минь эгээрэл юм. Үргэлж би шүтэн залбирна
Сэтгэл минь эндүүрэл юм.Үргэлж би зэмлүүлнэ.
Сэтгэл минь бүсгүй юм. Орчлонд би гоо сайхныг бэлэглэнэ
Сэтгэл минь дайсан юм. Өстөн минь өргөснөөс олон
Сэтгэл минь тэнгэр юм. Одоо ч би түүнийг ширтэн харсаар
Сэтгэл минь шунал юм. Одноос олон олз бодон хөрвөөнө.
Сэтгэл минь алт эрдэнэс юм. Хүмүүс намайг эрэн тэмүүлнэ

Tuesday, November 9, 2010

“хонгор зул” сонин. 1999 он 4-р сар Амьддаа бие биеэ хайрлахын учир буюу Очирбатын Дашбалбар

Төгөлдөр орчлонгийн найран дээр тунчиг олон хүмүүнтэй нүүр тулан уулзаж,мөр зэрэгцэн алхаж,нуруу түшилцэн сууж саруул мэргэн оюунд нь бишрэн ухаалаг үг яриаг нь чагнаархан байгаа минь “Эртний сайхан ерөөл” буй за.1991оны хавар цаг. Миний амьдрал,хувь заяанд нэгэн өөрчлөлт, эргэлт гарсан гэдэгтээ би одоо болтол эргэлздэггүй билээ.Тэр үед АУДуС-ийн оюутны байранд амьдарч байхад,яруу найрагч О.Дашбалбарын “Гэрэлт хайр” хэмээх шүлгийн номыг тасгаас тасагт гар дамжуулан уншин, “Залуус дүү нартаа хүргэх шүлэг”, “Бүсгүйчүүлд хэлсэн шүлэг”-үүдийг нь олон залуус бие биедээ цээжээр уншиж өгдөг байсансан. Хүсэн хүлээсэн ном минь удаж удаж манай тасагт ирэхэд, би өмчлөн авч,өөрийн ганц өв хөрөнгө болгосон юм. “Гэрэлт хайр”. Энэ л номноос би яруу

Тэр амьдрал сэлгэн амьдарч яваа

Манай сонины ерөнхий зөвлөлийн гишүүн бид бүхний хамгийн дотны хүн, Монгол улсын төрийн шагналт яруу найрагч, нийтлэлч, УИХ-ын гишүүн Очирбатын Дашбалбар мөнх үнэний тэнгэрт дэвшин одлоо. Тэрбээр Монголын оюуны ертөнц байлаа. Шударга үнэний тэнгэр байлаа. Монголын утга зохиолд хаан суудалтай хайрын дууч байлаа. Бүрэн эрхт Монгол улсын төр нийгэмд эзэн зиндаатай түшээ байлаа. Байсаар ч байх болно.”Хэдхэн хүний бус хүн төрөлхтнийг хайрлана. Хэсэгхэн газрыг бус орчлон ертөнцийг хайрлана” хэмээн дуулсан Очирбатын Дашбалбарын амьдрал үйлс,тэмцэл зорилго,бүтээл туурвил бүхэн нь бид бүхний зүрх сэтгэлийн чанадад үргэлжилсээр байх болно. Хүн бүхэнд итгэж явдаг цайлган зан,цагаахан инээд, хүн бүхэнд хэлж байдаг үнэн бөгөөд хатуу үг, ив илхэн зэмлэл… энэ бүхэн бидний зүрх сэтгэлд гэрэлтэн үлдэж, угтан тосох ирээдүй хойч үе,ирэх зуунуудын амин холбоо байна гэдэгт гүнээ итгэнэм.Хайрийн “Хонгорзул”сонин түүний уянгалаг, нандин тансаг шүлгүүдийг эрхэм уншигч авхай танаа өргөн барьж байснаа олзуурхан дурсаж байна. Нар бүхнийг алагчлалгүй гийгүүлдэг шиг тэрээр орсон гарсан, уулзаж учирсан хүмүүсийг элгэн халуун сэтгэлээр угтаж,элгэмсэг дулаан үгээр үддэг байлаа.Харин Монгол улсын тусгаар тогтнол, газар шороо, монголчуудын эрх ашиг,хүсэл зорилгод эс нийцэх харш бүхнийг аянга мэт ниргэж дардаг байсны учир монголын ард түмний дуу хоолой,хүсэл зоригийн илэрхийлэл гэдгийг энэ өдрүүдэд ухааран ойлгож байна.Хэний ч өмнө, өөрийнхөөрөө байх ноён нуруу,энэрэн хайрлах өмөг түшиг, гэгээн хүсэл тэмүүлэл нь орон зай,цаг хугацааны хязгааргүйд тэнгэр мэт,нар мэт, гал мэт өнө мөнхөд оршихын хутгийг олжээ. Түүний аугаа их амьдралын дэргэд үхэл юу ч биш.Дарьгангын яруу найрагч Данзаннямын Шагдарсүрэн үхлийг амьдрал сэлгэхтэй адилтган бичсэн байдаг. Чухам энэ мөрийг, энэ утга санааг бидний дотны зөвлөх, тэр эрхэм хүн ихэд олзуурхан ярьдаг байсан юм. Үгүй ээ,тэр үхээгүй.Яруу найрагч Очирбатын Дашбалбар амьдрал сэлгэн амьдарсаар яваа.
“Хонгорзул” сонины редакци,Ерөнхий зөвлөлийг төлөөлж Т.Эрдэнэцогт. 1999.10.28

Monday, October 11, 2010

Таталбар-1


1. Бороо
ОНОНО
НОРОН
ОНОНО
НОРОН
ОНОНО
2. Говь
Элсний ганц ширхэг нар мэт төөнөнө.
3. Цас
Тэнгэрийн өвс хагдарсаар…
4. Дахиад л бороо.
Нохойн хэвтэр лүү болжмор шургана.
2. Дахиад л говь
Гүрвэлийн мөрөөр элс газрын гүн рүү гүйлдэнэ.

Thursday, September 23, 2010

LOVE’S RED ROSE


Let my small sadness send a bird to you.
Let my weak mind make a necklace of wild flowers.
Let my own heart bring tears to my lover’s gaze.
Let my carve strange words in gold and whisper them in your ear.
Love’s red rose,
my bright and royal destiny.
Please protect my desire,
swim in my deep joy.
Let my give to the birds of spring the leaves which fell in autumn.
Let me please with love’s wine the woman who has touched me.

THE POWER OF MIND

I’ll look away, though
The power of mind
Will not bridle my look.

I’ll hide my love, though
The power of mind
Will not tether my love.

I’ll protect my word’s though
The power of mind
Will not rein in my words.

I’ll speak the truth, though
The power of actions
Will not whip my mind.

Сансрын хязгаарыг гэтлэгч оюунт найрагч

Дарьганга нутгаар овоглосон Монголын их найрагч, зохиолч Данзаннямын Шагдарсүрэн, Доржийн Гомбожав, Данзангийн Нямсүрэн, Очирбатын Дашбалбар, Гомбожавийн Мэнд-Ооёо, Дүгэржавын Маам нарын араас сонин содон мэдрэмжээрээ ялгарч их утга зохиолд орж ирсэн найрагч бол Сүхбаатар аймгийн Уул-баян сумын харъяат Түмэн-Өлзийн Эрдэнэ-цогт юм.
Тэрээр бурханлаг найрагч мөнөөс мөний учир бас жинхэнэ сайн эр агаад нөхөрийн төлөө гэсэн хүн чанарын мөс нь хайлаагүй найрагч юм. Түүнд бурхан сайхан нутаг зааж төрүүлээд, сайхан авъяас заяалгаж, сайн нөхөдийг гараас нь хөтлүүлсэн бүлгээ. Одоо энэ найрагч маань зүгээр л өөрийнхөө зөнгөөрөө амьдарч, зөнгөөрөө бичиж туурвин, зөнгөөрөө зовж мэдэрч, зөнгөөрөө жарган сууж, Отгонтэнгэрийн гялбалзагч оюут оргилд бишрэн мөргөж, Алтан Овооны чулууны үнэрийг бодол бүхэндээ санаж, зөнгөөрөө хол ойр холхиж амьдарсаар амой. Яруу найрагч Түмэн-Өлзийн Эрдэнэцогт бол эгэл бусаахр сэтгэж яваа эгэл хүмүүн билээ. Тийм болохооор тэр Сүхбаатар нутгаас төрсөн их гэгээн Егүзэр хутагын оюуных нь ойсон гэрлийн үргэлжлэл мөн гэдэгт бурханы шавь би итгэнэм.
Ийнхүү олныг үл нуршин түүний шинэхэн номыг таньд өргөн барья даа.
Сартуулын яруу найрагч
Чойжилсүрэнгийн УУГАНБАЯР
2005.07.28

Өнөөдөр

Өчигдрийн сүүдэр араас нь дагавч
Маргаашийн гэгээ угтан тосовч
Өнчин ганц-Өнөөдөр

Хүлээвч эс ирэх
Хүсэвч эс олдох

Бүсгүйчүүддээ

Бүсгүйчүүд минь, та нарын төлөө дурлалыг магтъя
Хайранд би нялхамсан уярч явсан болохоос
Хатуу дарсанд хөлчүүрч байсангүй
Дурлалд би мансууран согтож явсан болохоос

Өөр хүн буюу төрсөн өдрийн шүлэг

Өөрөөсөө би
Өөр хүн болжээ.
Өөр зүг рүү яваад
Өөр хүн бодоод
Өөр тийшээ хараад

***

Өвлийн учрал цагаахан
Өвлийн харц хүйтэн
Өвлийн хайр жихүүн
Өвлийн болзоо энгүүн
Өвлийн зүүд бүүдэн
Өвлийн хурим даруухан
Өвлийн хагацал цэгээхэн
                      1999.6.18-19

Хайрын улаан сарнай

Хэсэгхэн гунигаа чам руу шувуу болгож илгээе
Хэнзхэн сэтгэлээ хээрийн цэцэгний сондор болгоё
Амин зүрхээ амрагийн харцанд торох нулимс болгоё
Чамин үгсийг алтаар сийлэн чихэнд чинь шивнэе
Хайрын улаан сарнай
Ханийн гэгээн заяа минь
Хүсэл сэтгэлийг минь

Сэтгэлийн эрхээр

Харцаа буруулъя гэвч
Сэтгэлийн эрхээр
Харц минь хазааргүй

Хайраа нууя гэвч
Сэтгэлийн эрхээр
Хайр минь цулбуургүй

Үгээ далдалья гэвч
Сэтгэлийн эрхээр
Үг минь жолоогүй

Үнэнээ хэлье гэвч
Үйлийн эрхээр
Сэтгэл минь ташуургүй

Sunday, September 5, 2010

САРНЫ ШҮЛГҮҮД

Тэр үдэш бороо орсон
Тэргэл саранд би
Хөлөө дүрж үзсэн…
Энэ бол яруу найрагч Т.Эрдэнэцогтын хайку шүлгүүдийнх нь ууган нь. Энэ шүлэг хэрхэн төрснийг би мэдэх билээ.
Нэгэн цэвэрхэн бүсгүй ангийнхаа самбар дээр “Тэргэл саран” гэж бичсэнээс үүдэн “Энэ хэвээрээ шүлэг бич” гэснээр бүгд тэргэл сарны тухай шүлэг бичицгээсний дотроос хамгийн сайн нь энэ шүлэг байсан юм. Чухам яагаад ийм шүлэг төрөх болсон шалтгааныг яаж ч мөшгөн хөөгөөд иш мухрыг нь олохгүй л болов уу.
Магадгүй ангийн охидын сор болгон үзэсгэлэнт бүсгүй тэр үгийг бичсэн болоод ч тэр байж мэднэ. Аль эсвэл яруу найрагч тэргэл сарны тухай мэдэрч, бодож явсан нь тэр өдөр боловсорсон ч байж мэднэ. Магадгүй бурхан тэнгэр ч түүнд зарлигласан байж мэднэ. Юутай ч энэ шүлгийг

Аниргүйн ертөнц, түүний шүлэгч

Түмэн-Өлзийн Эрдэнэцогт бол 1990-ээд оны Монголын яруу найрагт дуудах нэртэй, дугуйлах буйртай залуусийн нэг. Түүний амгалан дөлгөөн, даруу байдал яруу найрагт нь нөлөөлж, аядуу намуун уянга, тунгалаг сэрэл мэдрэмж голлосонмонгол ахуй, монгол сэтгэлгээтэй, байгалийн дүр зургаар дамжуулан хүний сэтгэхүйг илэрхийлсэн богино шүлгүүд нь анхаарал татаж байна. Өөрийн үеийнхний эстрад маягийн шүлгүүд, хэлбэр голдуу хөөцөлдсөн хөнгөн дэврүүн байдлаас ангид нухацтай шүлгүүд нь энэ яруу найрйгч “ясны шүлэгч” гэдгийг нотолно. “Товчхон бичнэ гэдэг бол авьяастайн төрх” гэж А.П.Чехов хэлсэн. Түүний шүлгүүд товч бөгөөд тодорхой байгаа нь улигт урт шүлгүүдийн үерт автсан энэ цаг дор таатай санагдана. “Ганц морин хараацай тоно дээгүүр эргэлдэж”, “эвдэрхий сүмд амрагууд үнсэлцэж”, “удган үүл нярайлж”,

Ээжийн үг


“Үгийн уургаар санааны морь барина” гэдэг амаргүй биз ээ.
Хүгийнхээ анхны номыг уншиж,сэтгэлийнхээ үгийг бичиж үлдээх ховорхон завшаан надад тохиолоо.Миний хүү 11 настай байхдаа анхны шүлгийг бичиж, хэнд ч уншуулалгүй зөвхөн ахдаа захианд хийж явуулсан боловч, хэнэггүй ах нь удаж удаж ирүүлсэн хариу захиандаа дүүгийнхээ тэр шүлгийн тухай нэг ч үг цухуйлгаагүй байсныг би энэ мөчид дурсан санаж байна. Дөрвөн жилийн өмнө “Ил товчоо” сонинд миний хүүгийн анхны шүлгүүд зурагтайгаа хэвлэгдсэн юм. Тэр үед би Дорнодод байлаа. Шүлэгтэй сониныг нь гадуур эрээд олсонгүй.Тэгэхээр нь аймгийн төвийн номын санд очиж уншлаа. Би гэдэг хүн анх удаа номын санд сууж байгаа нь тэр. Уг нь би хүүгээ лам болгох юмсан гэж боддог байлаа. Заримдаа эмч юм уу багш болговол дээр юм шиг санагдана. Харин өөрөө бол нисгэгч болно гэж үргэлж ярина. Өөрийн гэсэн зам мөртэй, өөрийн гэсэн дуу хууртай, өөрийн гэсэн ном судартай байна гэдэг сайхаан. Ном бүтээнэ гэдэг буяны үрийг тарихтай адил хэмээн би сүсэглэн бодож сууна. Өвөг дээдсийн үед манайх гэдэг айл ширээтэй хаас тамгатай хэдэн адуутай байлаа. Түүн лүгээ миний хүүгийн шүлгүүд “тамгатай” юм шиг танигддаг байх болтугай. “Үгийн уургаар санааны морь барина” гэдэг амаргүй биз ээ. Хүүдээ болоод уран бүтээлч анд нөхдөд нь жирийн сайхан амьдарч, жирийн сайхан бүтээл туурвиарай хэмээн ерөөж уран бүтээлийнх нь аяны харгуйг ээж нь сүүгээр мялаая. Эрсэн бүхнээ олж, олсон бүхэнээ олны хүртээл болгож байгаарай , миний хүү.
1998-2-9-ний билигтсайн өдөр
Ядамын Түмэн-өлзий
Ном эрдмийн цагаан мөр арвижин дэлгэрэг.

Sunday, August 29, 2010

Hurd: Namuuhan Orchlon



"Хурд" бид олон жил хамт нөхөрлөсөн ч ердөө л таван дуу зохиожээ.

Thursday, August 19, 2010

ERDENETSOGT’S SKY OF POETRY


In his poems, the poet is always flying, joined with the wings of his imagination. T.Erdenetsogt has called his own revolving poetic space his ‘’Sky of mind.’’ In his sky of mind, the time flows, space expands, the horses gallop the snowy mountains rise up, the stars glimmer and the moon gleams. And the autumn hoarfrosts chill the bone, the flower fade, the mind grows melancholy. We realise that there is nothing which is eternal. And so we make offerings to the Buddhas and give pleasure to the shamanic spirits of the State. And so the poet makes the many stars in his sky of mind to shine, which Erdenetsogt himself calls ‘’Turning the Wheel of Pleasures.’’ Throughout Sky of Mind, the poet’s many thousands of waves, his hundreds and hundreds of birds of thought, float as prayers to acknowledge joy and sadness. This is the inner world of the poet, Erdenersogt’s sky of mind, it full of colors and vast waves, it reveals its own special landscape.
Reading Erdenetsogt’s first two published collections, it appeared that he flew free in the poetry of his own sky, that he followed his own imagination. This is what literary scholarship might call a search for a personal style. But in my opinion, it is better understood as a freefall, on the twin wings of wisdom and spirit, a leap into

Monday, August 16, 2010

Өнө мөнхийн цагаан суварга буюу Өндөр дээд Отгонтэнгэр

Эхлэл
Амгалан цагаан уулнаа
Арслан хүрхэрнэ
Аяа, тэр салхи мөн үү?
Асралт цагаан оргилд нь
Алтан хуур эгшиглэнэ
Аяа, тэр салхи мөн үү?
Авралт цагаан уулнаа
Агаарын будан туяарна
Аяа тэр салхи мөн үү?

Миний зургууд 2


Wednesday, August 11, 2010

Mongolian haiku


The day started
With your smile.
I wish every morning be like this.
* * * * * * * * *
Old stars
Leave for horizon .
Dawn gets more stones
* * * * * * * * *
Thunder roars
I pray
With god
* * * * * * * * *
I dreamed
Of a long gone smile
And found the moon next to my pillow.
* * * * * * * * *

“Манцуйны үнэртэй” манай нутгийн хавар…

“Сүрэнпаран аймгийн Улбоов сумын сүү тосны завуудаас хoёр бүтэн чацга хүргүүлэв. Хүлэн авсан Цэнд,хүлгэндээ үхсэн Шавар”.Бүх нийтээрээ шинэ бичиг үсэгт дөнгөж тайлагдаж байсан 50-иад оны үед манай сумынхан алдаатай бичдэг нэгийгээ шоолон цаашлуулсан нь одоо ч олны амны бай болсон хэвээрээ байна. Ер нь манай сумынхан их шооч,хэлэмгий доломгой, энгийн яриа хөөрөөг нь сонсоод байхнээ шүлэг уншаад ч байгаа юм шиг,жаахан халамцуу хоёр хүний яриа бол дайралцаа үг хэлэлцээд ч байх шиг. Халх,боржигон,дарьганга,асууд,жичин,буриад,барга гэх мэт олон овог ястнууд эв найртай амьдран суудаг энэ нутаг Орлой мэргэн хутагтын хоёр отгоос бүрдсэн Богдын Их шавийн харьяанд байжээ.Ардын хувьсгал ялсан жил орон нутагт шинэ засаг захиргаа байгуулагдахад Уулбаянмөнх уулын хошуу анх үүсэж 1929 онд Хан Хэнтий уулын Мөнххаан уулын хошуутай нэгдэж байснаа 1931 онд дахин байгуулагдан шинэ түүхээ бичиж эхэлсэн юм.Унасан газар угаасан ус ,анх орчлонд мэндлэхэд алгаа дэлгэн тосож авсан ард зоныхоо тухай бодох бүрийд сэтгэл зүрхний гүнээс уярал догдлол ундран хавийн хүнд гайхуулж яримаар санагдана.Халхын хавтгайд хаанахын хүлэг хурдлан агтны манлай түмний түрүү болж байна,Уулбаян сумаас угсаа гаралтай Орлойн зээрдүүдийн удамт алтан тууртууд л асрын өмнө торгон жолоо өргүүлсээр байна.Орлой мэргэн хутагт Ренчинбадам,Хүүхэншүүлэн нар хурдан морийг шинжин таньдаг, уяж хурдлуулахдаа үнэхээр мэргэшсэн хүмүүс байжээ.Бас Содов гэгч баян эр хурдан морь худалдаж авахдаа үнэ хайрладаггүй байсан гэдэг.